Debat Wonen zonder zorgen

Debat Wonen in het kader van de Week van de Psychiatrie georganiseerd door het Platform GGz Utrecht.

De centrale vraag van het debat is: Hoe kunnen cliënten naar eigen wens wonen in de samenleving? Wat vraagt dat van een cliënt en welke bijdragen kunnen anderen (de gemeenschap, zorgverleners, maatschappelijke organisatie) daaraan leveren?

Of is wonen in een woonwijk, een utopie?

De coördinator van de Wijkgerichte Woonoverlastprojecten is uigenodigd om zitting te nemen in het forum.

Toelichting van het Platform GGz Utrecht

Al jaren wordt er veel eenzaamheid gesignaleerd en veel mensen die zelfstandig gaan wonen, komen weer in de instelling terecht omdat er onvoldoende begeleiding en ondersteuning is en hulp van maatschappelijke instanties niet toereikend is.

Het leven in de stad is niet voor iedereen een ideaal. Sommige mensen ervaren het als een ‘sociale isoleercel', met vereenzaming, stigmatisering, gepest worden en niet mee kunnen komen, dan maar liever beschermd op een instellingsterrein.

Wat voor oplossingen zijn hiervoor mogelijk?

Moet wonen en zorg zo veel mogelijk gescheiden zijn, of is juist zorg gewenst die direct aan de woonsituatie gekoppeld is. En welke vormen zijn gewenst.

Een ander punt, wat door cliënten al enkele jaren wordt gesignaleerd, is dat mensen die langer zijn opgenomen, hun huis kwijtraken, het lijntje met de samenleving verliezen en allerlei vaardigheden afleren.

Zonder huis verblijven cliënten onnodig lang op opnameafdelingen. Door de wachtlijsten is er weinig doorstroming naar open afdelingen en beschermde woonvormen. Voor een huurwoning kom je pas na een lange inschrijftijd in aanmerking.

Mensen met langdurige psychiatrische klachten hebben allerlei woonwensen. Het kan gaan over privacy, veiligheid, woonoppervlakte (een eenpersoonskamer met een eigen woonkamer, een keuken). Over alleen wonen of met meerdere mensen wonen, binnen of buiten de instelling. Maar het gaat ook over de inrichting van de woonruimte en mogelijk nog sterker de woonomgeving.

Vaak wordt er pas hulp geboden als er sprake is van escalatie. Die bestaat dan vaak uit dwang en drang. Hoe kan ervoor gezorgd worden dat er ook hulp wordt geboden bij signalering van verwaarlozing en vereenzaming?

Hoe ontstaan deze knelpunten en waar houden ze verband mee? Is het voldoende zichtbaar welke wensen cliënten hebben en is daar voldoende aandacht voor. Hoe kunnen deze woonwensen beter gerealiseerd worden? Krijgen cliënten en zorgverleners wel genoeg mogelijkheden deze wensen te realiseren? Worden de wensen wel voldoende ondersteund zonder dat de cliënten onder deze steun vermorzeld wordt?

Woonoverlast en psychiatrie wordt vaak met elkaar geassocieerd. Uit de woonoverlastprojecten blijkt dat in een groot deel van de situaties sprake is van psychiatrische problematiek. Als oplossing wordt vaak gekozen voor een koppeling tussen wonen en zorg. Maar is deze koppeling wel zo gewenst? Het recht op een woning is een basisrecht, evenals het recht op zorg. Door dit aan elkaar te koppelen is de cliënt voor het behoud van zijn woning afhankelijk van zijn hulpverlener. Als de cliënt het hulpverleningscontact wil verbreken – bijvoorbeeld omdat het niet klikt, de zorgrelatie verstoord is geraakt, hij graag ander soort zorg wil, of vindt dat hij zonder zorg verder kan – dreigt hij zijn woning te verliezen. Een dergelijke koppeling geeft hulpverleners de vrijheid om hulp te verlenen, ook als het niet gewenst is. Voor woningbouwcorporaties is het gemakkelijk, want die is op deze manier verzekerd van huurinkomsten. Hoe gewenst is deze trend? Wat zijn de gevolgen ervan voor al die cliënten die graag zelfstandig willen wonen, en daarbij zelf hun zorg willen uitkiezen. Zij worden in hun groei- en emancipatieproces belemmerd.

In het debat willen we verkennen hoe de problematiek rondom wonen er precies uitziet. Wij maken daarbij onderscheid ‘moeilijke' mensen (mensen die vaak terechtkomen in een problematische relatie met de hulpverlening en hun woonomgeving) en mensen die graag zelfstandig willen wonen en op dit gebied allerlei wensen hebben. Voor beide moet het mogelijk zijn om in de samenleving te wonen, maar het vraagt wellicht om andersoortige aanpassingen.

Het debat is opgebouwd uit drie thema's

• Verkenning problematiek, waarbij de nadruk ligt op de spanning tussen overlast, zorg en woonrecht. Hoe kan ervoor gezorgd worden dat cliënten (moeilijke en minder moeilijke) kunnen wonen in de samenleving, op zo'n manier dat zij tot hun recht kunnen komen, zich veilig voelen en op eigen wijze kunnen deelnemen aan de samenleving? Wat zijn de ervaringen? Wat gaat goed en waar gaat het mis? Waar heeft dat mee te maken? Hebben moeilijke mensen andere woonwensen dan minder moeilijke mensen?
• De toenemende koppeling tussen wonen en zorg. Welke vooronderstellingen liggen hieraan ten grondslag? Waarom willen mensen deze koppeling? Hoe werkt het uit?
• Hoe kan het anders? Wat is nodig om ervoor te zorgen dat cliënten zich kunnen handhaven in de samenleving, dat hulp geboden wordt voordat de boel escaleert, dat vereenzaming vermindert en cliënten als zelfstandige burgers in de stad kunnen leven?

Actueel (uit: Psy, nr. 3, 2004)

De provincie Utrecht onderzoekt samen met de gemeente Zeist, Altrecht en het zorgkantoor de mogelijkheid om een wijk te bouwen waar mensen met en zonder psychiatrische problemen bij elkaar wonen. De provincie denkt aan 200 woningen, waarvan twintig voor cliënten.