Buurtbemiddeling

Vanuit de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken signaleert Portes al langer dat er bij netwerkpartners en bewoners behoefte is aan een aanpak van lichtere vormen van woonoverlast c.q. burenoverlast (enkelvoudige problematiek). De Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken die gericht zijn op de zwaardere vormen van woonoverlast (meervoudige problematiek), voorzien niet in die behoefte. De aanpak van die lichtere vormen van woonoverlast c.q. burenoverlast hoeft naar het oordeel van Portes ook niet op voorhand in handen te liggen van professionals.
Nu is het wel zo dat woonoverlastsituaties niet altijd zijn, wat zij lijken te zijn. Een op het eerste oog simpel conflict tussen buren kan uitmonden in een ernstige woonoverlastsituatie waar pas later duidelijk wordt dat één van de partijen kampt met problematiek waarvoor professionele hulp nodig is. En een op het eerste oog ernstig conflict tussen buren kan wellicht uiteindelijk met een eenvoudige bemiddeling worden opgelost. Hoewel de Buurtbemiddeling en de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken zich richten op de aanpak van verschillende vormen van woonoverlast c.q. burenoverlast zullen zij elkaar in de dagelijkse praktijk regelmatig tegenkomen. Een goede afstemming tussen beide is dan van groot belang. Die goede afstemming is ons inziens het meest gewaarborgd als beide activiteiten een stevige relatie met elkaar hebben. Portes heeft zich ingezet om de organisatie van de buurtbemiddeling in de stad Utrecht ter hand te mogen nemen. Op deze wijze zou een goede afstemming tussen de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken en de Buurtbemiddelingsprojecten het best van de grond komen. Afstemming tussen twee initiatieven die onder hetzelfde dak georganiseerd worden, is immers een stuk eenvoudiger. Overigens was dit laatste ook onderdeel van het advies dat het CCV (Centrum voor Criminaliteitsbestrijding en Veiligheid) in opdracht van het Wijkbureau Leidsche Rijn en Doenjadienstverlening uitbracht na grondig onderzoek naar het mislukte buurtbemiddelingsproject in Leidsche Rijn en de doorstartmogelijkheden. Het CCV is overigens onder andere het landelijk expertisecentrum Buurtbemiddeling.

Sinds juli 2008 organiseert Portes in opdracht van de Wijkbureaus Leidsche Rijn en Vleuten-De Meern het Buurtbemiddelingsproject in Leidsche Rijn/Vleuten-De Meern. Tevens organiseert Portes sinds juli 2008 het Buurtbemiddelingsproject Ondiep/Pijlsweerd in opdracht van het Wijkbureau Noordwest.

Het Utrechtse Model waarbij zowel de Buurtbemiddelingsprojecten als de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken onder één dak georganiseerd worden, is uniek in Nederland. De aanpak door vrijwilligers en de aanpak door professionals vallen onder één verantwoordelijke organisatie en dat biedt de grootste garantie dat elk overlastprobleem de best passende oplossing in de kortst mogelijk tijd krijgt.
Voor de goede orde : de buurtbemiddelingsprojecten vormen een zelfstandig onderdeel en hebben een andere financieringsstroom en andere opdrachtgevers dan de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken. Portes is de bindende factor, de organisatie die beide initiatieven uitvoert.

De behoefte aan buurtbemiddeling is niet alleen ingegeven uit het feit dat er vraag is naar een aanpak van lichtere of beter gezegd enkelvoudige woonoverlastproblemen. Vanuit de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken bekeken, sluit de buurtbemiddeling goed aan op het streven om meer naar de voorkant van de woonoverlastproblematiek te komen. Enerzijds als instrument in het kader van preventie en vroegtijdige onderkenning en anderzijds als methode om bewoners te ondersteunen in het zelf oplossen van de eigen overlastproblemen. Met behulp van de buurtbemiddeling leren bewoners om de eigen conflicten met buren op te lossen. Bewoners blijven zelf eigenaar van hun probleem en blijven zelf verantwoordelijk voor het oplossen van hun probleem. Het is beter dat bewoners zelf hun problemen oplossen dan dat een andere partij (instantie) dat doet. Dit verkleint de kans dat een probleem zich weer voordoet.

Er zijn woonoverlastproblemen die qua aard en ernst zodanig heftig zijn, dat van bewoners niet gevraagd kan worden dat zij volledig op eigen kracht tot een oplossing komen. Bij extreme woonoverlast moet de burger gewoon een beroep kunnen doen op de inzet van instanties. Dat blijft. Echter ook binnen de aanpak van extreme woonoverlast doen wij een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van bewoners in het oplossen van de overlastproblemen (aanmelden verplicht ook de bewoner en niet uitsluitend de instanties). Ook vanuit de aanpak van extreme woonoverlast proberen wij bewoners vaardigheden bij te brengen die helpen bij het oplossen van de overlastproblemen (kijken naar eigen gedrag, communicatieve vaardigheden, vergroten weerbaarheid, effectief melden/klagen, organiseren van bewoners, aanspreken van de ander op zijn gedrag etc.). Niet voor niets proberen wij woonoverlast in de bestaande woonsituatie op te lossen. Vaak heeft niet alleen de veroorzaker het een en ander te leren maar ook de omwonenden. Van een snelle (laatstekans)verhuizing steekt alleen de veroorzaker iets op. Buurtbemiddeling sluit in die zin goed aan op het streven van de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken om betrokkenen te leren om de eigen problemen (mede) op te lossen.

De Buurtbemiddeling heeft nog een andere positieve kant : de vrijwilligers. Goed getrainde vrijwilligers zetten zich in om iets te betekenen voor hun medebewoners. Voor bewoners door bewoners. Bewoners maken zich verantwoordelijk voor het leefklimaat van hun wijk. Het is opmerkelijk hoeveel bewoners zich opgeven als vrijwilliger. De buurtbemiddelingsprojecten op Leidsche Rijn/Vleuten-De Meern en Ondiep/Pijlsweerd hebben nu (tweede kwartaal 2009) al een wachtlijst voor vrijwilligers. Meer dan 30 geschikte vrijwilligers hebben zich reeds opgegeven als buurtbemiddelaar.

We zien de buurtbemiddeling ook als een belangrijk instrument om bewoners te leren om eerst zelf te proberen om het eigen overlastprobleem op te lossen alvorens aan te kloppen bij een instantie. In Utrecht bespeuren wij de tendens dat bewoners soms wat al te gemakkelijk hun probleem neerleggen bij een instantie en dan teruguit gaan leunen in afwachting van de oplossing die de instantie moet aanreiken. In veel gevallen komt het zo niet tot een oplossing of komt het tot een oplossing waar de bewoners ook weer niet tevreden mee zijn. Het vroegtijdig neerleggen van een probleem bij een instantie schept daarnaast het risico dat juist deze handeling het conflict verscherpt of doet escaleren. Tegen deze achtergrond is het van groot belang om bewoners zo lang mogelijk zelf probleemeigenaar te laten zijn en zelf tot actie te bewegen zoals de buurtbemiddeling doet.

Wat is Buurtbemiddeling ?

Halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw waaide het idee van de buurtbemiddeling over vanuit de Verenigde Staten naar Nederland. De methode was afgekeken van de zogenaamde Community Boards in San Francisco die in de jaren zeventig ontstonden. Kern van de methode was : burgers vaardigheden leren om de eigen problemen (beter) te kunnen oplossen. Burgers blijven eigenaar van hun eigen probleem (geschil) en zijn ook verantwoordelijk voor het oplossen ervan.
De bedenkers van de methode waren doordrongen van het feit dat ingrijpen door professionals of soms zelfs door de rechter, vaak schade toebracht aan de onderlinge verhoudingen tussen de burgers die een geschil met elkaar hadden. Een geschil werd beslecht zonder dat de communicatie weer op gang werd gebracht.
In Nederland ontstonden de eerste buurtbemiddelingsprojecten halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw in onder andere Gouda, Zwolle en Rotterdam. Net als in de Verenigde Staten bleek de buurtbemiddeling in Nederland een succesvolle aanpak. Inmiddels zijn er meer dan honderd buurtbemiddelingsprojecten in Nederland.

Wat is dat nou precies buurtbemiddeling ?

Buurtbemiddeling helpt mensen om burenruzies op te lossen. Gecertificeerde vrijwilligers, de buurtbemiddelaars, luisteren naar het verhaal van beide partijen. Ze geven geen oordeel en zijn neutraal. Het is de bedoeling dat de ruziënde partijen onder begeleiding van bemiddelaars zelf samen hun conflict oplossen.

Buurtbemiddeling houdt in dat er een luisterend oor en onafhankelijke gespreksleiding voor de betreffende buren is. Want de bedoeling is dat de ruziënde partijen zelf samen hun conflict oplossen. Dit alles gebeurt onder leiding van twee bemiddelaars. Dat zijn vrijwilligers die daarvoor een speciale training hebben gevolgd. Een belangrijk kenmerk van buurtbemiddeling is dat die altijd op vrijwillige basis plaatsvindt en gratis is. Daarmee wordt de laagdrempeligheid vergroot.
Buurtbemiddeling is speciaal bedoeld voor een vroegtijdige aanpak van problemen. De verantwoordelijkheid voor de oplossing van het conflict ligt bij de ruziënde partijen zelf.
Buurtbemiddeling geeft vaardigheden terug aan burgers, waardoor ze weer met elkaar communiceren en prettig kunnen samenleven in hun wijk of buurt.
De bewoners zelf versterken hun buurt, wijk of gemeente.
Buurtbemiddeling geeft buurtgenoten handvatten om afspraken te maken die voor beide partijen aanvaardbaar zijn. Het is een methode om buren − weer − met elkaar in gesprek te laten komen en het onderlinge contact te herstellen. (Handboek Buurtbemiddeling CCV).

Welke conflicten ?

Buurtbemiddeling is vooral toe te passen bij irritaties of conflicten tussen buren in de dagelijkse leefsfeer. Het gaat om situaties die te licht zijn voor formeel optreden door politie en justitie.
Daarbij valt te denken aan onenigheid over:

· geluidsoverlast;
· erfscheidingen;
· overhangende bomen;
· overlast door kinderen;
· pesterijen;
· overlast door huisdieren;
· vernielingen;
· rommel of vuilnis bij de woning;
· vreemde geuren;
· parkeeroverlast.

In principe is buurtbemiddeling niet geschikt als sprake is van een van de onderstaande situaties:

· relationele conflicten;
· conflicten tussen huurder en verhuurder;
· conflicten waarbij verslavingsproblematiek speelt;
· conflicten waar geweld aan te pas komt;
· conflicten waarbij psychiatrische problematiek speelt;
· een lopende rechtsprocedure;
· slepende, uitgekauwde conflicten;
· conflicten waarbij sprake is van huiselijk geweld;
· conflicten tussen groepen buurtbewoners.

In bovenstaande situaties wordt door de coördinator buurtbemiddeling de hulp ingeroepen van de professionals in de Wijkgerichte Woonoverlastnetwerken.

Uitgangspunten

Voor een succesvolle toepassing van buurtbemiddeling is het van belang de volgende uitgangspunten te hanteren:

• Buurtbemiddeling gebeurt voor en door bewoners.
• Mensen zijn zelf verantwoordelijk voor (de oplossing van) een conflict.
• Centraal staat de aanpak van ergernissen en conflicten tussen bewoners.
• Een snelle, vroegtijdige aanpak voorkomt escalatie.
• Eigen gevonden oplossingen zijn duurzamer dan opgelegde oplossingen.
• Deelname aan bemiddeling is vrijwillig, maar niet vrijblijvend.
• De buurtbemiddelaars ondersteunen beide partijen in een conflict.
• De bemiddelaars stellen zich onpartijdig op en geven geen oordeel.
• Bemiddelingsgesprekken en afspraken zijn strikt vertrouwelijk,
• Buurtbemiddelaars zijn getrainde vrijwilligers.
• Deelname aan buurtbemiddeling is gratis en dus laagdrempelig.

De belangrijkste doelstellingen van buurtbemiddeling zijn:

• herstellen van de onderlinge communicatie;
• bevorderen van wederzijds respect;
• benoemen van gezamenlijke belangen;
• toewerken naar afspraken die voor beide partijen aanvaardbaar zijn.

Naast bovenstaande uitgangspunten en doelstellingen zouden ook nog de volgende genoemd kunnen worden :

• bevorderen van zelfredzaamheid van bewoners;
• bevorderen van betrokkenheid en participatie van bewoners en instellingen;
• het integraal benaderen van veiligheid - en leefbaarheidproblemen;
• het terugdringen van gevoelens van onveiligheid;
• toewerken naar de situatie waarin bewoners zelf verantwoordelijkheid nemen voor de vormgeving
  van de samenleving en het ondernemen van activiteiten om gestalte te geven aan die verantwoordelijkheid.